توانبخشی سالمندان یکی از راهکارهای موثر در کاهش عوارض دوران سالمندی ، بهبود توانایی های حرکتی و بهبود کیفیت زندگی در این قشر از جامعه است.
توانبخشی سالمندان چیست؟
به ناچار برخی تغییرات فیزیولوژیکی در بدن ما با افزایش سن رخ می دهد. اضافه شدن یک ناراحتی اضافی در کنار این تغییرات، افراد مسن را بیشتر از سایر گروه های سنی آسیب پذیر می کند. همه اینها کیفیت زندگی سالمندان را مختل می کند و باعث افزایش جدی هزینه های سلامت عمومی می شود.
حفظ کیفیت زندگی سالمندان عضو جامعه و تضمین یک زندگی فعال از وظایف مشترک کل جامعه به ویژه خانواده و همچنین متخصصان بهداشت و درمان است. توانبخشی سالمندان مفهومی است که شامل تمام تلاش های انجام شده برای به حداکثر رساندن وضعیت عملکردی سالمند در موقعیت هایی مانند ناتوانی جسمی، بیماری و ناتوانی در سالمندان می شود. بدین منظور کلیه خدمات ارائه شده به منظور پیشگیری یا به حداقل رساندن زوال عملکردی ناشی از فیزیولوژیک و بیماری در زیر چتر توانبخشی سالمندان مورد بررسی قرار می گیرد .
سالمندی دوره ای از زندگی است که با ایجاد تغییرات فیزیولوژیک ناشی از افزایش سن همراه است و در بسیاری از سالمندان با بروز مشکلات جسمی و حرکتی و در مواردی ذهنی همراه است که این موارد نشان دهنده ضرورت خدمات توانبخشی برای کمک به ارتقا سطح سلامتی جسمی و ذهنی در آن ها است.
با توجه به اینکه سالمندان قشر بزرگی از جامعه را شامل می شوند و بر اساس آمارها میانگین سنی جمعیت ما در حال افزایش است خدمات توانبخشی برای کمک به ارتقا سطح سلامتی در جامعه اهمیت زیادی پیدا کرده است.
احتمال بروز بیماری های سیستم اسکلتی _ عضلانی همچون انواع آرتروز مفصلی ، شکستگی های استخوانی به دلیل پوکی استخوان و … در افراد سالمند بیش از سایر افراد است و در این بین راهکارهای توانبخشی از جمله فیزیوتراپی و کاردرمانی برای کمک به تسریع بهبودی پس از این بیماری ها و آسیب ها ضروری است.
سالمندی دوره ای است که بطور طبیعی با کاهش تحرک و فعالیت همراه است و این امر سبب خشکی مفاصل و بروز مشکلاتی در حرکت و حفظ تعادل در فرد سالمند می شود ، کاردرمانی سالمندان در این بخش نیز بسیار مفید و موثر است.
بسیاری از افراد سالمند در انجام فعالیت های روزمره خود مانند حمام کردن ، غذا خوردن ، لباس پوشیدن و … نیز دچار مشکل هستند که خدمات توانبهشی سالمندان در این موارد نیز به فرد سالمند برای داشتن زندگی بهتر و مستقل تر و کاهش نیاز به اطرافیان کمک زیادی می کند.
چرا توانبخشی سالمندان ضروری است؟
هر فردی دوست دارد کیفیت زندگی بدتر به سطح مطلوب بازگردد. هدف اصلی افزایش کیفیت زندگی سالمندان به کارآمدترین و اقتصادی ترین راه است. توانبخشی سالمندان برای رسیدن به این هدف ضروری است. با استفاده از برخی روش ها و درمان های ارزان و ساده، هم کیفیت زندگی بیمار افزایش می یابد و هم بار اقتصادی اجتماعی کاهش می یابد.
توانبخشی سالمندان چگونه اجرا می شود؟
اصلی که در توانبخشی سالمندان نباید فراموش شود این است که هر بیمار نیازهای خاصی دارد. به همین دلیل، شخصی سازی برنامه توانبخشی، شانس موفقیت را بیش از پیش افزایش می دهد.
ابتدا باید ارزیابی عملکردی بیمار انجام شود و سطح عملکردی آن مشخص شود. سپس با در نظر گرفتن شرایط شناختی، فرهنگی، اجتماعی، خانوادگی، اقتصادی و فیزیولوژیکی فرد، اهداف مورد نظر در حد امکانات موجود تعیین شود. اهداف برنامه ریزی شده و روند توانبخشی باید با بستگان بیماران در میان گذاشته شود و نباید به توقعات نادرست وارد شود .
چه زمانی توانبخشی سالمندان را شروع کنیم؟
اگرچه پاسخ دقیقی برای سوالاتی مانند کجا، چه مدت و چه زمانی وجود ندارد، اما سال هاست که تحقیقات در کشورهای توسعه یافته ادامه دارد. اگرچه تلاش میشود برنامههای توانبخشی محقق شود، اما همچنان مهمترین معیار برای انتخاب روشها و اهداف توانبخشی، اعمال و تجربیات پزشکان است.
هدف باید انتخاب بیمار مناسب، استفاده بهینه از منابع و بهره مندی بیشتر بیماران از خدمات ارائه شده باشد. باید استانداردهای خاصی تعیین شود و یک ارزیابی سالمندی خوب برای این کار انجام شود. متخصصان فیزیوتراپی و توانبخشی باید در این ارزیابی ها مشارکت داشته باشند. به عنوان اصول کلی؛
- برنامه توانبخشی باید زود شروع شود،
- باید چند رشته ای باشد، یعنی متخصصان شاخه های مختلف با هم کار کنند،
- سرعت برنامه توانبخشی باید با سرعت کم شروع شود، باید ساده باشد،
- باید سعی شود از مشارکت فعال بیمار در برنامه توانبخشی اطمینان حاصل شود.
- باید یک رابطه بیمار و تیم مبتنی بر کمک و اعتماد وجود داشته باشد،
- حداکثر تداوم ذهنی و جسمی ممکن در بیمار باید مورد هدف قرار گیرد
توانبخشی سالمندان در کجا باید اجرا شود؟
می توان آن را در بیمارستان های بزرگ، مراکز توانبخشی، خانه های سالمندان تخصصی، خانه های سالمندان، کلینیک ها و محیط خانه به کار برد.
بیمارستان ها؛ مقر اصلی است که معمولاً آزمایشات تشخیصی و ارزیابی بیماران و همچنین درمان های کوتاه مدت و برنامه ریزی آینده بیمار پس از ترخیص در آنجا انجام می شود. در اینجا تصمیم گرفته می شود که در چه محیط هایی می توان نیازهای توانبخشی بیمار را برای بعد برطرف کرد.
مراکز توانبخشی؛ اینها مکان هایی هستند که عموماً همه متخصصان مراقبت های بهداشتی را در خود جای می دهند و برنامه های توانبخشی ویژه ای برای بیمار اعمال می شود. اغلب آنها خدمات توانبخشی فشرده تری را نسبت به سایر واحدها ارائه می دهند.
خانه های تخصصی سالمندان ؛ آنها مؤسسات شبانه روزی هستند که از سالمندانی که نیاز به مراقبت ویژه دارند مراقبت و محافظت می کنند. آنها می توانند دارای خواص مختلفی باشند.
خانه های سالمندان؛ آنها بیشتر مکان هایی هستند که به منظور حفاظت، مراقبت و رفع نیازهای اجتماعی و روانی سالمندان با ایجاد محیطی آرام به سالمندان خدمات ارائه می دهند. می تواند پاره وقت یا تمام وقت باشد.
خدمات پلی کلینیک بیمارستانی; مراکز توانبخشی سرپایی مانند فیزیوتراپی رومر و مرکز پزشکی توانبخشی. انواع برنامه های توانبخشی و ورزشی بیمار برنامه ریزی و اجرا می شود. این یک محیط بسیار راحت برای بیمار است.
توانبخشی در منزل؛ این شامل برخی از برنامه ها است که عمدتاً توسط پرسنل دستیار بهداشتی مانند درمانگران و پرستاران همراهی می شود.
در توانبخشی سالمندان چه باید کرد؟
افزایش ظرفیت عملکردی باید هدف اصلی در فعالیت های بدنی انجام شده در سالمندان باشد. افزایش این ظرفیت باعث افزایش کیفیت زندگی می شود. هدف ما از تمرینات این است که تمام گروه های عضلانی را در فعالیت بگنجانیم، دوره های استراحت مناسبی را به دنبال دوره های تمرینی کوتاه داشته باشیم و تمرینات ساده ای باشد که شامل تکرارهای زیاد باشد. اهداف ورزش اعمال شده در سالمندان را می توان به شرح زیر فهرست کرد:
- ادغام سالمندان با افراد دیگر، ایجاد محیطی برای معاشرت،
- برای بهبود تناسب اندام سالمندان و افزایش توان بدنی آنها،
- برای تامین قدرت عضلانی لازم برای انجام فعالیت های روزانه،
- برای جلوگیری از سقوط با ایجاد تعادل در سالمندان.
- فواید ورزش برای سالمندان به طرز چشمگیری مثبت است.
- زمان پاسخ ناگهانی کوتاه می شود،
- رشد پوکی استخوان با سنگینتر کردن توده استخوانی کاهش مییابد.
- بهبود تعادل و وضعیت بدن،
- با توسعه توده عضلانی، خطر شکستگی را کاهش می دهد،
- افزایش انعطاف پذیری مفاصل، قدرت عضلانی و مقاومت عضلانی،
- اثرات مثبتی بر بیماری هایی مانند چاقی، دیابت، فشار خون بالا و چربی خون دارد.
شیوه های توانبخشی در سالمندان باید واقع بینانه باشد، به شیوه ای برنامه ریزی شده تکرار شود و در صورت لزوم تغییر کند. باید با حفظ کارکردهای موجود و بهبود کیفیت زندگی تا پایان عمر به فرد کمک کرد تا مستقل و اجتماعی باشد. برنامه توانبخشی باید مختص هر سالمندی باشد به گونه ای که بر روند بهبودی فرد تأثیر مثبت بگذارد.
آینده و انتظارات
در تیم توانبخشی سالمندان که شامل گروههای مختلف میشود، پزشکان/پزشک، فیزیوتراپ، کاردرمانگر، گفتاردرمانگر، روانشناس، پرستار، متخصص تغذیه، متخصص ارتز-پروتز اغلب تحت رهبری متخصص فیزیوتراپی و توانبخشی حضور دارند.
در فرآیند توانبخشی سالمندان، پزشکی پیشگیری باید همیشه در خط مقدم باشد. نیازهای سالمندان باید قبل از اینکه نیازمند و بیمار شوند مشخص شود و اقدامات لازم انجام شود. این مسئولیت را نباید تنها به عهده پرسنل بهداشتی گذاشت، این وظیفه باید قبل از بروز بیماری-اعتیاد بر عهده اعضای خانواده باشد.
اعضای خانواده اعضای طبیعی تیم هستند. بنابراین باید اعضای خانواده را آگاه کرد و به مسئولیت تشویق کرد. باید از اضافه بار جسمی و روحی بر اعضای خانواده پرهیز کرد، با آنها همدلی کرد. شما باید مراقب مشکلات روانی مانند افسردگی و غیره باشید که ممکن است در اعضای خانواده ایجاد شود.
در صورتی که اقدامات احتیاطی کافی نباشد و/یا یک بیماری اضافی به تصویر سالمندان اضافه شود، درگیر کردن متخصصان حرفه ای مراقبت های بهداشتی مهم خواهد بود.
فواید اقدامات توانبخشی سالمندان
- افزایش توانایی های حرکتی
- ارتقا عملکرد جسمی و ذهنی
- تقویت توانمندی های سالمندان بمنظور بهبود عملکرد ذهنی و جسمی آن ها
- حفظ و افزایش قدرت عضلانی
- بهبود تعادل و کاهش احتمال زمین خوردن و بروز آسیب هایی همچون شکستگی لگن
- افزایش استقلال فردی و کاهش وابستگی به اطرافیان
امیدواریم این مقاله همانند مقالات دیگر مانند فیزیوتراپی سکته مفزی و دیگر مقالات برای شما مراجعین عزیز مفید بوده باشد .
کلمات مرتبط :
کاردرمانی در منزل – توانبخشی در منزل – کاردرمانی در شرق تهران – کاردرمانی سالمندان – کاردرمانی در تهرانپارس – کاردرمانی در مجیدیه